Αχαλασία Οισοφάγου

Τι είναι η αχαλασία οισοφάγου;

Η αχαλασία είναι μια διαταραχή της κινητικότητας του οισοφάγου. Ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας, δηλαδή ο μυϊκός μηχανισμός στο σημείο όπου ο οισοφάγος ενώνεται με το στομάχι, δεν χαλαρώνει φυσιολογικά κατά την κατάποση, ενώ παράλληλα χάνεται η φυσιολογική περισταλτική κίνηση που προωθεί την τροφή προς το στομάχι.

Ως αποτέλεσμα, οι τροφές και τα υγρά δυσκολεύονται να περάσουν στο στομάχι και μπορεί να παραμένουν μέσα στον οισοφάγο. Με την πάροδο του χρόνου, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, ο οισοφάγος μπορεί να διαταθεί.

---

---

Τύποι αχαλασίας

Οι τρεις τύποι καθορίζονται με μανομετρία οισοφάγου υψηλής ανάλυσης, σύμφωνα με την ταξινόμηση Chicago.

---

---

Συμπτώματα

Το συχνότερο σύμπτωμα της αχαλασίας είναι η δυσκολία στην κατάποση, η οποία μπορεί να εμφανίζεται τόσο με τις στερεές τροφές όσο και με τα υγρά.

Άλλα συμπτώματα είναι:

• καούρα, η οποία όμως δεν οφείλεται πάντοτε σε πραγματική γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
• αναγωγή τροφής ή υγρών που δεν έχουν περάσει στο στομάχι
• αίσθημα ότι η τροφή «κολλάει» πίσω από το στέρνο
• πόνος ή πίεση στο στήθος
• απώλεια βάρους
• νυχτερινός βήχας ή πνιγμονή
• επεισόδια εισρόφησης και, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, λοιμώξεις του αναπνευστικού

---

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο αίτιο που να μπορεί να εντοπιστεί.

Η πρωτοπαθής αχαλασία σχετίζεται με απώλεια νευρικών κυττάρων του μυεντερικού πλέγματος, τα οποία φυσιολογικά ελέγχουν τη χαλάρωση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και την κινητικότητα του οισοφάγου. Ο ακριβής μηχανισμός που προκαλεί αυτή τη βλάβη δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως και πιθανότατα περιλαμβάνει φλεγμονώδεις και ανοσολογικούς μηχανισμούς.

Δεν υπάρχουν σαφώς καθορισμένοι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου — δηλαδή δεν πρόκειται για πάθηση που συνήθως προκαλείται από συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες ή από τον τρόπο ζωής.

Σπανιότερα, εικόνα που μοιάζει με αχαλασία μπορεί να προκληθεί από άλλη πάθηση, όπως ένας όγκος στην περιοχή της γαστροοισοφαγικής συμβολής. Για αυτό είναι σημαντικό να αποκλείεται η λεγόμενη ψευδοαχαλασία, ιδιαίτερα όταν η έναρξη των συμπτωμάτων είναι πρόσφατη και συνοδεύεται από σημαντική απώλεια βάρους.

---

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό γαστροσκόπησης, μανομετρίας και απεικόνισης

Γαστροσκόπηση

Η γαστροσκόπηση είναι σημαντική κυρίως για να αποκλειστούν άλλες αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν δυσφαγία ή απόφραξη στο κατώτερο τμήμα του οισοφάγου.

Σε αχαλασία μπορεί να παρατηρηθούν κατακράτηση τροφής ή υγρών και αυξημένη αντίσταση κατά τη δίοδο προς το στομάχι, αλλά η γαστροσκόπηση από μόνη της δεν αρκεί για να καθορίσει τον τύπο της νόσου.

Μανομετρία οισοφάγου υψηλής ανάλυσης

Η μανομετρία υψηλής ανάλυσης αποτελεί τη βασική εξέταση για την επιβεβαίωση της διάγνωσης.

Καταγράφει τις πιέσεις κατά μήκος του οισοφάγου κατά την κατάποση και δείχνει αν ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας χαλαρώνει φυσιολογικά και αν υπάρχει περισταλτική κίνηση. Με αυτή την εξέταση καθορίζεται επίσης αν πρόκειται για αχαλασία τύπου I, II ή III.

Βαριούχο γεύμα

Η ακτινολογική εξέταση με βάριο δείχνει πώς αδειάζει ο οισοφάγος και μπορεί να αναδείξει τη χαρακτηριστική στένωση στο κατώτερο άκρο του.

Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι το χρονομετρημένο βαριούχο γεύμα (timed barium esophagram), με το οποίο αξιολογείται πόσο γρήγορα απομακρύνεται το βάριο από τον οισοφάγο.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται και EndoFLIP, το οποίο προσφέρει επιπλέον πληροφορίες για τη διάταση και τη λειτουργία της γαστροοισοφαγικής συμβολής.

---

Αντιμετώπιση

Η αχαλασία είναι χρόνια πάθηση. Οι διαθέσιμες θεραπείες δεν αποκαθιστούν τα νευρικά κύτταρα ή τη φυσιολογική περισταλτική λειτουργία του οισοφάγου.

Ο στόχος της θεραπείας είναι διαφορετικός: να μειωθεί η αντίσταση στον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα, ώστε οι τροφές και τα υγρά να περνούν ευκολότερα στο στομάχι.

Όταν υπάρχει σημαντική δυσφαγία ή άλλα συμπτώματα, η απλή παρακολούθηση χωρίς θεραπεία έχει περιορισμένο ρόλο. Οι βασικές αποτελεσματικές επιλογές είναι η πνευματική διαστολή, η λαπαροσκοπική μυοτομή Heller και η ενδοσκοπική μυοτομή POEM.

---

Θεραπευτικές και χειρουργικές τεχνικές

Λαπαροσκοπική μυοτομή Heller

Η λαπαροσκοπική μυοτομή Heller αποτελεί καθιερωμένη χειρουργική θεραπεία της αχαλασίας.

Μέσα από μικρές τομές στην κοιλιά, διατέμνονται οι μυϊκές ίνες του κατώτερου οισοφάγου και του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα, χωρίς να ανοίγει ο βλεννογόνος. Με αυτό τον τρόπο μειώνεται η πίεση στην έξοδο του οισοφάγου και διευκολύνεται η δίοδος της τροφής προς το στομάχι.

Η μυοτομή συνδυάζεται συνήθως με μερική θολοπλαστική, ώστε να περιοριστεί η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση που μπορεί να εμφανιστεί μετά τη χαλάρωση του σφιγκτήρα.

POEM — Peroral Endoscopic Myotomy

Η POEM είναι ενδοσκοπική μυοτομή που πραγματοποιείται μέσω του στόματος, χωρίς εξωτερικές χειρουργικές τομές.

Μέσω του ενδοσκοπίου δημιουργείται ένα μικρό τούνελ μέσα στο τοίχωμα του οισοφάγου και πραγματοποιείται μυοτομή του κατώτερου οισοφάγου και του σφιγκτήρα.

Στους τύπους I και II, τόσο η POEM όσο και η λαπαροσκοπική Heller με θολοπλαστική αποτελούν αποτελεσματικές επιλογές. Στον τύπο III, οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες ευνοούν την POEM, επειδή επιτρέπει μεγαλύτερου μήκους μυοτομή ώστε να αντιμετωπιστεί και το σπαστικό τμήμα του οισοφάγου.

Πνευματική διαστολή

Κατά την πνευματική διαστολή τοποθετείται ενδοσκοπικά ειδικό μπαλόνι στο επίπεδο του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και διατείνεται με ελεγχόμενη πίεση.

Η μέθοδος μπορεί να προσφέρει πολύ καλή ανακούφιση των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα σε αχαλασία τύπου I και II, αλλά σε ορισμένους ασθενείς χρειάζονται επαναλαμβανόμενες διαστολές. Υπάρχει επίσης μικρός αλλά υπαρκτός κίνδυνος διάτρησης του οισοφάγου.

Έγχυση βοτουλινικής τοξίνης

Η έγχυση Botox στον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα προκαλεί προσωρινή χαλάρωσή του.

Η δράση όμως συνήθως εξασθενεί με τον χρόνο και για αυτό δεν αποτελεί οριστική θεραπεία πρώτης επιλογής. Χρησιμοποιείται κυρίως σε ασθενείς που, λόγω ηλικίας ή σοβαρών συνοδών προβλημάτων, δεν είναι κατάλληλοι για πνευματική διαστολή, POEM ή χειρουργική μυοτομή.

---

Ποια θεραπεία επιλέγεται;

Η τελική επιλογή δεν βασίζεται μόνο στον τύπο της αχαλασίας. Λαμβάνονται υπόψη η ηλικία και η γενική κατάσταση του ασθενούς, προηγούμενες θεραπείες, η ανατομία του οισοφάγου, ο κίνδυνος παλινδρόμησης και η εμπειρία της θεραπευτικής ομάδας.

---

Μετά την επέμβαση / αποκατάσταση

Μετά από λαπαροσκοπική μυοτομή Heller ή POEM, η διατροφή επανέρχεται σταδιακά, ξεκινώντας συνήθως με υγρά και μαλακές τροφές σύμφωνα με τις οδηγίες της θεραπευτικής ομάδας.

Η νοσηλεία είναι συνήθως σύντομη και η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες γίνεται σταδιακά.

Η παρακολούθηση δεν αφορά μόνο το αν έχει υποχωρήσει η δυσφαγία. Χρειάζεται επίσης να αξιολογείται η πιθανότητα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, ιδιαίτερα μετά από POEM. Αν τα συμπτώματα επιμείνουν ή επανεμφανιστούν, μπορεί να χρειαστεί νέος έλεγχος με ενδοσκόπηση, χρονομετρημένο βαριούχο γεύμα ή άλλες εξετάσεις.

---

Συχνές ερωτήσεις