Καρκίνος Παγκρέατος

Q: Υπάρχει εξέταση προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του παγκρέατος;

Για τον γενικό πληθυσμό δεν συστήνεται σήμερα συστηματικός προσυμπτωματικός έλεγχος , επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμο τεστ που να έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνητότητα. Ειδικά προγράμματα παρακολούθησης εφαρμόζονται σε ορισμένους ανθρώπους με πολύ αυξημένο κληρονομικό κίνδυνο.

Ο καρκίνος του παγκρέατος συχνά δεν προκαλεί χαρακτηριστικά συμπτώματα στα αρχικά στάδια, γι’ αυτό η έγκαιρη διερεύνηση επίμονων ή ανεξήγητων συμπτωμάτων έχει ιδιαίτερη σημασία.

Τι είναι ο καρκίνος του παγκρέατος;

Το πάγκρεας βρίσκεται βαθιά στο άνω μέρος της κοιλιάς, πίσω από το στομάχι. Παράγει πεπτικά ένζυμα που βοηθούν στην πέψη, αλλά και ορμόνες, όπως η ινσουλίνη, που συμμετέχουν στη ρύθμιση του σακχάρου.

Η μεγάλη πλειονότητα των καρκίνων του παγκρέατος ξεκινά από το εξωκρινές τμήμα του οργάνου. Ο συχνότερος τύπος είναι το παγκρεατικό πορογενές αδενοκαρκίνωμα, το οποίο αναπτύσσεται από τα κύτταρα των παγκρεατικών πόρων.

Οι παγκρεατικοί νευροενδοκρινείς όγκοι ξεκινούν από διαφορετικά κύτταρα, είναι πολύ λιγότερο συχνοί και αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Πώς ταξινομείται θεραπευτικά;

Εξαιρέσιμος καρκίνος

Ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά, επειδή δεν υπάρχει τέτοια εμπλοκή σημαντικών αγγείων ή απομακρυσμένη νόσος που να αποκλείει μια ογκολογικά επαρκή επέμβαση.

Οριακά εξαιρέσιμος καρκίνος

Ο όγκος βρίσκεται σε στενή σχέση ή έχει περιορισμένη εμπλοκή με σημαντικά αγγεία ή γειτονικές δομές. Η άμεση χειρουργική αφαίρεση ενδέχεται να μην εξασφαλίσει καθαρά χειρουργικά όρια, γι’ αυτό συνήθως προηγείται συστηματική θεραπεία και ακολουθεί επανεκτίμηση.

Τοπικά προχωρημένος καρκίνος

Ο όγκος έχει επεκταθεί τοπικά σε βαθμό που δεν επιτρέπει ασφαλή και πλήρη χειρουργική αφαίρεση κατά τη διάγνωση, χωρίς όμως να έχουν διαπιστωθεί απομακρυσμένες μεταστάσεις.

Μεταστατικός καρκίνος

Η νόσος έχει εξαπλωθεί σε απομακρυσμένα όργανα, συχνότερα στο ήπαρ ή στο περιτόναιο. Η χειρουργική αφαίρεση του πρωτοπαθούς όγκου δεν αποτελεί τότε θεραπεία με στόχο την ίαση.

Η δυνατότητα χειρουργικής αφαίρεσης δεν καθορίζεται μόνο από το μέγεθος του όγκου. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η σχέση του με τα μεγάλα αγγεία, η παρουσία λεμφαδενικής ή απομακρυσμένης νόσου και η συνολική κατάσταση του ασθενούς.

Συμπτώματα

Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του παγκρέατος συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα ή προκαλεί ενοχλήματα που δεν είναι ειδικά για τη νόσο.

Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, συχνότερα περιλαμβάνουν:

ίκτερο, δηλαδή κιτρίνισμα του δέρματος και των ματιών
σκουρόχρωμα ούρα και πιο ανοιχτόχρωμα κόπρανα
κνησμό
ανεξήγητη απώλεια βάρους
μειωμένη όρεξη
πόνο στο άνω μέρος της κοιλιάς που μπορεί να αντανακλά στην πλάτη
ναυτία ή εμέτους
κόπωση και αδυναμία
μεταβολές στον μεταβολισμό της γλυκόζης ή πρόσφατη εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη

Οι όγκοι που αναπτύσσονται στην κεφαλή του παγκρέατος βρίσκονται κοντά στον κοινό χοληδόχο πόρο και μπορεί να προκαλέσουν ίκτερο σχετικά νωρίς. Οι όγκοι του σώματος και της ουράς συχνά δεν προκαλούν απόφραξη των χοληφόρων και μπορεί να δώσουν συμπτώματα αργότερα.

Ο ίκτερος χρειάζεται άμεση διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται χωρίς προηγούμενο επεισόδιο έντονου πόνου. Δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο του παγκρέατος, αλλά αποτελεί σύμπτωμα που δεν πρέπει να αγνοείται.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αιτία που να εξηγεί κάθε περίπτωση καρκίνου του παγκρέατος.

Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο είναι:

το κάπνισμα
η μεγαλύτερη ηλικία
το αυξημένο σωματικό βάρος και η παχυσαρκία
ο σακχαρώδης διαβήτης
η χρόνια παγκρεατίτιδα
το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παγκρέατος
ορισμένα κληρονομικά γενετικά σύνδρομα και μεταλλάξεις

Η ύπαρξη ενός ή περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει καρκίνο, ενώ αρκετοί ασθενείς δεν έχουν εμφανή γνωστό παράγοντα κινδύνου.

Διάγνωση

Η σωστή σταδιοποίηση είναι απαραίτητη πριν σχεδιαστεί η θεραπεία

Η διερεύνηση περιλαμβάνει συνδυασμό απεικονιστικών εξετάσεων, εργαστηριακού ελέγχου και, όπου χρειάζεται, ιστολογικής επιβεβαίωσης.

Αξονική τομογραφία

Η αξονική τομογραφία με ειδικό πρωτόκολλο παγκρέατος αποτελεί βασική εξέταση. Δείχνει τη θέση και την έκταση του όγκου, τη σχέση του με τα μεγάλα αγγεία και τυχόν μεταστάσεις.

Οι πληροφορίες αυτές είναι καθοριστικές για να εκτιμηθεί αν ο όγκος είναι εξαιρέσιμος.

Μαγνητική τομογραφία / MRCP

Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις για περαιτέρω χαρακτηρισμό του παγκρέατος, των χοληφόρων και πιθανών βλαβών που δεν αποσαφηνίστηκαν πλήρως με την αξονική.

Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα και βιοψία

Με το EUS το πάγκρεας εξετάζεται από πολύ κοντινή απόσταση μέσω του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου.

Όταν χρειάζεται ιστολογική επιβεβαίωση, ιδιαίτερα πριν από συστηματική θεραπεία, μπορεί να ληφθεί δείγμα από τον όγκο με λεπτή βελόνα υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση.

CA 19-9

Το CA 19-9 είναι ένας καρκινικός δείκτης που μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση και στην παρακολούθηση της νόσου.

Δεν χρησιμοποιείται όμως μόνο του για να διαγνώσει ή να αποκλείσει καρκίνο του παγκρέατος. Η τιμή του μπορεί να αυξηθεί και σε άλλες καταστάσεις, ενώ σε ορισμένους ασθενείς με καρκίνο παραμένει φυσιολογική.

ERCP

Η ERCP δεν αποτελεί συνήθως την κύρια εξέταση για τη διάγνωση του όγκου. Χρησιμοποιείται κυρίως όταν υπάρχει απόφραξη των χοληφόρων και χρειάζεται να αποκατασταθεί η ροή της χολής, συχνά με την τοποθέτηση stent.

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία σχεδιάζεται από διεπιστημονική ομάδα

Ο θεραπευτικός σχεδιασμός εξαρτάται κυρίως από το αν ο όγκος είναι εξαιρέσιμος, οριακά εξαιρέσιμος, τοπικά προχωρημένος ή μεταστατικός, αλλά και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Εξαιρέσιμη νόσος

Η χειρουργική αφαίρεση αποτελεί το βασικό στοιχείο της θεραπείας όταν μπορεί να πραγματοποιηθεί με ογκολογική ασφάλεια.

Η χειρουργική θεραπεία συνδυάζεται συνήθως με συστηματική χημειοθεραπεία, πριν ή/και μετά την επέμβαση ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου και τον θεραπευτικό σχεδιασμό.

Οριακά εξαιρέσιμη νόσος

Συνήθως προηγείται νεοεπικουρική συστηματική θεραπεία, με στόχο τον έλεγχο της νόσου και τη βελτίωση των πιθανών χειρουργικών ορίων.

Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας γίνεται νέα σταδιοποίηση και, εφόσον ο όγκος κριθεί εξαιρέσιμος, ακολουθεί χειρουργική επέμβαση.

Τοπικά προχωρημένη νόσος

Η θεραπεία βασίζεται αρχικά κυρίως στη συστηματική αγωγή. Σε επιλεγμένους ασθενείς, αν υπάρξει σημαντική ανταπόκριση και η νόσος καταστεί εξαιρέσιμη, μπορεί να επανεξεταστεί η δυνατότητα χειρουργικής επέμβασης.

Μεταστατική νόσος

Η θεραπεία βασίζεται κυρίως στη συστηματική αντικαρκινική αγωγή και στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και των επιπλοκών της νόσου. Η χειρουργική αφαίρεση του πρωτοπαθούς όγκου δεν αποτελεί συνήθως θεραπεία με στόχο την ίαση.

Χειρουργική θεραπεία

Παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή — επέμβαση Whipple

Για όγκους που εντοπίζονται στην κεφαλή του παγκρέατος, η συχνότερη επέμβαση είναι η παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή ή Whipple.

Αφαιρούνται η κεφαλή του παγκρέατος, το δωδεκαδάκτυλο, τμήμα του χοληδόχου πόρου, η χοληδόχος κύστη και οι αντίστοιχοι λεμφαδένες. Ανάλογα με την τεχνική, μπορεί να αφαιρεθεί και τμήμα του στομάχου. Στη συνέχεια αποκαθίσταται η συνέχεια του πεπτικού και των χοληφόρων.

Πρόκειται για μεγάλη και απαιτητική επέμβαση, για την οποία η εμπειρία της χειρουργικής ομάδας και του κέντρου έχει ιδιαίτερη σημασία. Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα σε κέντρα που πραγματοποιούν συστηματικά μεγάλο αριθμό παγκρεατικών επεμβάσεων.

Περιφερική παγκρεατεκτομή

Για όγκους που βρίσκονται στο σώμα ή την ουρά του παγκρέατος, πραγματοποιείται περιφερική παγκρεατεκτομή.

Αφαιρείται το τμήμα του παγκρέατος που περιέχει τον όγκο και, στις ογκολογικές επεμβάσεις, συχνά αφαιρείται ταυτόχρονα και ο σπλήνας.

Ολική παγκρεατεκτομή

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν η έκταση ή η θέση της νόσου δεν επιτρέπει ασφαλή διατήρηση μέρους του παγκρέατος, μπορεί να χρειαστεί αφαίρεση ολόκληρου του οργάνου.

Μετά από ολική παγκρεατεκτομή απαιτείται δια βίου χορήγηση ινσουλίνης και παγκρεατικών ενζύμων.

Ανοιχτή, λαπαροσκοπική ή ρομποτική επέμβαση;

Η παγκρεατική χειρουργική μπορεί να πραγματοποιηθεί με ανοικτή ή, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς και εξειδικευμένα κέντρα, ελάχιστα επεμβατική λαπαροσκοπική ή ρομποτική προσέγγιση.

Η επιλογή όμως δεν γίνεται με κριτήριο μόνο το μέγεθος της τομής. Προτεραιότητα είναι η πλήρης και ογκολογικά ασφαλής αφαίρεση του όγκου.

Στον καρκίνο του παγκρέατος, η χειρουργική επέμβαση αποτελεί τη μοναδική θεραπεία που προσφέρει ρεαλιστική πιθανότητα ίασης, αλλά δεν είναι κατάλληλη για όλους τους ασθενείς. Η σωστή επιλογή ασθενών και η ακριβής προεγχειρητική σταδιοποίηση είναι καθοριστικές.

Μετά την επέμβαση / αποκατάσταση

Η αποκατάσταση μετά από παγκρεατική επέμβαση είναι πιο απαιτητική από ό,τι μετά από πολλές άλλες επεμβάσεις του πεπτικού και χρειάζεται στενή παρακολούθηση.

Η κινητοποίηση και η επανέναρξη της διατροφής γίνονται σταδιακά, ανάλογα με την επέμβαση και την πορεία του ασθενούς.

Μετά την αφαίρεση μέρους του παγκρέατος μπορεί να μειωθεί η παραγωγή των πεπτικών ενζύμων. Σε αυτή την περίπτωση χορηγούνται παγκρεατικά ένζυμα με τα γεύματα, ώστε να βελτιωθεί η πέψη και η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών.

Παρακολουθείται επίσης το σάκχαρο, επειδή η παγκρεατική επέμβαση μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή ινσουλίνης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διατροφική υποστήριξη, καθώς η ίδια η νόσος και η μεγάλη χειρουργική επέμβαση συχνά συνοδεύονται από απώλεια βάρους.

Μετά την ιστολογική εξέταση του όγκου και την αποκατάσταση από την επέμβαση, σχεδιάζεται η περαιτέρω ογκολογική θεραπεία όπου χρειάζεται.

Συχνές ερωτήσεις

Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι πάντα ανεγχείρητος;

Όχι. Ένα ποσοστό των ασθενών διαγιγνώσκεται με εξαιρέσιμη ή οριακά εξαιρέσιμη νόσο και μπορεί να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση είτε άμεσα είτε μετά από προηγούμενη συστηματική θεραπεία.

Γιατί δεν χειρουργούνται όλοι οι όγκοι του παγκρέατος;

Επειδή η επέμβαση έχει νόημα όταν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως και δεν υπάρχει απομακρυσμένη νόσος. Η σχέση με μεγάλα αγγεία και η παρουσία μεταστάσεων είναι καθοριστικές για την απόφαση.

Χρειάζεται πάντα επέμβαση Whipple;

Όχι. Η Whipple χρησιμοποιείται κυρίως για όγκους στην κεφαλή του παγκρέατος. Για όγκους στο σώμα ή την ουρά πραγματοποιείται συνήθως περιφερική παγκρεατεκτομή.

Το CA 19-9 μπορεί να δείξει αν έχω καρκίνο;

Όχι από μόνο του. Το CA 19-9 αποτελεί βοηθητικό δείκτη και χρησιμοποιείται μαζί με τις απεικονιστικές εξετάσεις και την υπόλοιπη κλινική εικόνα. Δεν αποτελεί τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου ούτε αρκεί για να τεθεί διάγνωση.

Υπάρχει εξέταση προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του παγκρέατος;

Για τον γενικό πληθυσμό δεν συστήνεται σήμερα συστηματικός προσυμπτωματικός έλεγχος, επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμο τεστ που να έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνητότητα. Ειδικά προγράμματα παρακολούθησης εφαρμόζονται σε ορισμένους ανθρώπους με πολύ αυξημένο κληρονομικό κίνδυνο.

Μπορεί κάποιος να ζήσει χωρίς πάγκρεας;

Ναι, αλλά μετά από ολική παγκρεατεκτομή χρειάζεται δια βίου θεραπεία με ινσουλίνη και παγκρεατικά ένζυμα, επειδή το σώμα δεν μπορεί πλέον να παράγει επαρκώς ούτε τις ορμόνες που ρυθμίζουν το σάκχαρο ούτε τα ένζυμα που απαιτούνται για την πέψη.

Επικοινωνήστε μαζί μας

Για πληροφορίες σχετικά με παθήσεις, επεμβάσεις ή για τον προγραμματισμό της επίσκεψής σας, επικοινωνήστε με το ιατρείο.

Τηλέφωνο επικοινωνίας

6973343185

E-mail