Χειρουργική Ενδοκρινών Αδένων

Τι είναι η Χειρουργική Ενδοκρινών Αδένων;

Οι ενδοκρινείς αδένες παράγουν ορμόνες που επηρεάζουν πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Όταν ένας αδένας υπερλειτουργεί, αυξάνεται σημαντικά σε μέγεθος ή εμφανίζει έναν όζο ή όγκο με χαρακτηριστικά που απαιτούν αφαίρεση, η χειρουργική θεραπεία μπορεί να αποτελέσει μέρος της αντιμετώπισης.

Στο πεδίο της ενδοκρινικής χειρουργικής περιλαμβάνονται κυρίως:

• οι επεμβάσεις του θυρεοειδούς
• οι επεμβάσεις των παραθυρεοειδών
• και η χειρουργική των επινεφριδίων

Η επέμβαση σχεδιάζεται διαφορετικά σε κάθε αδένα. Στον θυρεοειδή μπορεί να χρειάζεται αφαίρεση ενός λοβού ή ολόκληρου του αδένα, στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό αφαιρείται ο υπερλειτουργικός παραθυρεοειδής ή οι αδένες που πάσχουν, ενώ στα επινεφρίδια η αφαίρεση αφορά συνήθως έναν αδένα ή, σε ειδικές περιπτώσεις, μέρος του.

---

---

Πότε εφαρμόζεται;

Χειρουργική θεραπεία μπορεί να χρειαστεί σε:

• καρκίνο θυρεοειδούς
• ύποπτους θυρεοειδικούς όζους
• μεγάλη βρογχοκήλη που προκαλεί πίεση, δυσκολία στην κατάποση ή στην αναπνοή
• τοξικό όζο ή τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη
• νόσο Graves όταν η χειρουργική θεραπεία αποτελεί την κατάλληλη επιλογή

---

Παθήσεις των παραθυρεοειδών

Η παραθυρεοειδεκτομή χρησιμοποιείται κυρίως στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, όταν ένας ή περισσότεροι παραθυρεοειδείς παράγουν υπερβολική PTH.

Η χειρουργική θεραπεία αποτελεί τη μόνη οριστική θεραπεία της πάθησης και συστήνεται όταν υπάρχουν συμπτώματα ή συγκεκριμένες επιπτώσεις στα οστά, τους νεφρούς ή τα επίπεδα ασβεστίου.

Παθήσεις των επινεφριδίων

Χειρουργική αφαίρεση μπορεί να χρειαστεί όταν ένας όγκος:

• παράγει υπερβολικές ποσότητες ορμονών
• έχει απεικονιστικά χαρακτηριστικά ύποπτα για κακοήθεια
• έχει διαγνωστεί ως καρκίνος των επινεφριδίων

Στις ορμονικά ενεργές βλάβες περιλαμβάνονται το φαιοχρωμοκύττωμα, η μονόπλευρη παραγωγή αλδοστερόνης και η αυτόνομη παραγωγή κορτιζόλης.

---

Πότε δεν χρειάζεται χειρουργείο;

Πολλές παθήσεις των ενδοκρινών αδένων αντιμετωπίζονται χωρίς επέμβαση.

Ένας καλοήθης θυρεοειδικός όζος που δεν προκαλεί συμπτώματα ή ύποπτα ευρήματα μπορεί να παρακολουθείται. Αντίστοιχα, δεν χειρουργείται κάθε ασθενής με ήπιο πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, εφόσον δεν υπάρχουν ενδείξεις για παραθυρεοειδεκτομή και μπορεί να παρακολουθείται με ασφάλεια.

Το ίδιο ισχύει και για τα επινεφρίδια: ένας μικρός, μη λειτουργικός όζος με σαφώς καλοήθη απεικονιστικά χαρακτηριστικά δεν αποτελεί από μόνος του ένδειξη αφαίρεσης. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της AAES μάλιστα δεν συστήνουν συστηματική απεικονιστική παρακολούθηση για ορισμένες μη λειτουργικές βλάβες με χαρακτηριστικά ξεκάθαρα συμβατά με καλοήθεια.

---

Προεγχειρητικός έλεγχος

Ο έλεγχος εξαρτάται από τον αδένα που πρόκειται να χειρουργηθεί.

Πριν από επέμβαση θυρεοειδούς

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και τραχήλου
• TSH και θυρεοειδικές ορμόνες
• παρακέντηση με λεπτή βελόνα (FNA) όταν υπάρχει σχετική ένδειξη
• κυτταρολογική και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μοριακή αξιολόγηση
• χαρτογράφηση λεμφαδένων όταν υπάρχει καρκίνος
• αξιολόγηση της λειτουργίας των φωνητικών χορδών όταν υπάρχει σχετική ένδειξη

Η ATA επισημαίνει ότι η χειρουργική θεραπεία χρησιμοποιείται τόσο για ύποπτους ή κακοήθεις όζους όσο και για μεγάλη βρογχοκήλη και συγκεκριμένες μορφές υπερθυρεοειδισμού.

Πριν από παραθυρεοειδεκτομή

Η διάγνωση του πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού είναι πρώτα βιοχημική, με έλεγχο ασβεστίου και PTH.

Ακολουθούν εξετάσεις για την επίδραση της νόσου στα οστά και τους νεφρούς και, όταν έχει αποφασιστεί χειρουργική θεραπεία, πραγματοποιούνται εξετάσεις εντοπισμού όπως υπερηχογράφημα, σπινθηρογράφημα ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, 4D-CT.

Πριν από επινεφριδεκτομή

Προηγείται αναλυτικός ορμονικός και απεικονιστικός έλεγχος.

Μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις για:

• κορτιζόλη
• αλδοστερόνη και ρενίνη
• μετανεφρίνες
• ειδική αξονική ή μαγνητική τομογραφία των επινεφριδίων

Σε φαιοχρωμοκύττωμα απαιτείται ειδική φαρμακευτική προετοιμασία πριν από την επέμβαση για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης και την αποφυγή επικίνδυνων αιμοδυναμικών μεταβολών κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.

---

Πώς πραγματοποιείται;

Κύριες επεμβάσεις

---

Χειρουργική προσπέλαση

---

Τι να περιμένει ο ασθενής αμέσως μετά;

Μετά από ανεπίπλεκτη επέμβαση θυρεοειδούς ή παραθυρεοειδών, η κινητοποίηση είναι γρήγορη και η νοσηλεία συνήθως σύντομη.

Τις πρώτες ημέρες μπορεί να υπάρχει:

• ήπια ενόχληση στον τράχηλο
• αίσθημα τάσης ή δυσκολία στην κατάποση
• παροδική βραχνάδα
• μετά από ολική θυρεοειδεκτομή ή παραθυρεοειδεκτομή, μεταβολές στα επίπεδα του ασβεστίου που χρειάζονται παρακολούθηση

Μετά από επινεφριδεκτομή παρακολουθούνται η αρτηριακή πίεση, οι ηλεκτρολύτες και η ορμονική λειτουργία. Σε ορισμένες παθήσεις, ιδιαίτερα όταν υπήρχε υπερπαραγωγή κορτιζόλης, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή χορήγηση κορτικοστεροειδών μετά την επέμβαση.

---

Αποκατάσταση & επιστροφή στην καθημερινότητα

Μετά από χειρουργείο θυρεοειδούς ή παραθυρεοειδών, η επιστροφή στις συνήθεις δραστηριότητες γίνεται κατά κανόνα σχετικά γρήγορα. Πολλοί ασθενείς επιστρέφουν στην εργασία μέσα σε περίπου μία έως δύο εβδομάδες, ανάλογα με την επέμβαση και το είδος της εργασίας.

Μετά από ολική θυρεοειδεκτομή ξεκινά θεραπεία με λεβοθυροξίνη. Μετά από λοβεκτομή, ο λοβός που παραμένει μπορεί να παράγει αρκετή θυρεοειδική ορμόνη και η ανάγκη θεραπείας κρίνεται από τις μετεγχειρητικές εξετάσεις.

Μετά από επινεφριδεκτομή, η αποκατάσταση εξαρτάται από την προσπέλαση και κυρίως από το είδος της ορμονικής διαταραχής που υπήρχε πριν από το χειρουργείο.

---

Πιθανοί κίνδυνοι και επιπλοκές

Οι κίνδυνοι διαφέρουν ανάλογα με τον αδένα.

Μετά από επέμβαση θυρεοειδούς ή παραθυρεοειδών

Μπορεί να εμφανιστούν:

• αιμορραγία ή αιμάτωμα στον τράχηλο
• παροδική ή, σπανιότερα, μόνιμη μεταβολή της φωνής λόγω επηρεασμού του παλίνδρομου λαρυγγικού νεύρου
• πτώση του ασβεστίου μετά από ολική θυρεοειδεκτομή
• υποπαραθυρεοειδισμός
• λοίμωξη, η οποία είναι σχετικά σπάνια

Μετά από επινεφριδεκτομή

Οι πιθανοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν αιμορραγία, τραυματισμό γειτονικών οργάνων, λοίμωξη και μεταβολές της αρτηριακής πίεσης ή της ορμονικής ισορροπίας.

Στα λειτουργικά επινεφριδιακά νεοπλάσματα, η κατάλληλη προεγχειρητική και μετεγχειρητική ορμονική αντιμετώπιση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ασφαλή επέμβαση.

---

Τι προσφέρει η χειρουργική θεραπεία;

Στις παθήσεις του θυρεοειδούς, η επέμβαση μπορεί να αφαιρέσει έναν ύποπτο ή κακοήθη όζο, να αντιμετωπίσει πιεστικά συμπτώματα από μια μεγάλη βρογχοκήλη ή να προσφέρει οριστική θεραπεία σε συγκεκριμένες μορφές υπερθυρεοειδισμού.

Στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, η παραθυρεοειδεκτομή διορθώνει την υπερπαραγωγή PTH και αποτελεί τη μόνη οριστική θεραπεία της νόσου. Μετά από επιτυχημένη επέμβαση μπορεί να βελτιωθεί η οστική πυκνότητα και να μειωθεί ο κίνδυνος νέων λίθων στους νεφρούς.

Στις ορμονικά ενεργές παθήσεις των επινεφριδίων, η αφαίρεση του υπεύθυνου αδένα μπορεί να διορθώσει ή να βελτιώσει σημαντικά την ορμονική διαταραχή και τις επιπτώσεις της, όπως η υπέρταση ή η υπερκορτιζολαιμία.

---

Συχνές ερωτήσεις