Νόσος Crohn

Η νόσος Crohn είναι χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του πεπτικού συστήματος, με περιόδους έξαρσης και ύφεσης, και η θεραπεία προσαρμόζεται στη θέση, την έκταση και τη συμπεριφορά της νόσου.

Τι είναι η νόσος Crohn;

Η νόσος Crohn ανήκει στις ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (ΙΦΝΕ). Προκαλεί χρόνια φλεγμονή του πεπτικού σωλήνα και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο, από το στόμα έως τον πρωκτό, αν και συχνότερα προσβάλλει το τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου και την αρχή του παχέος εντέρου.

Σε αντίθεση με άλλες φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, οι προσβεβλημένες περιοχές δεν είναι απαραίτητα συνεχόμενες. Η φλεγμονή μπορεί επίσης να επεκτείνεται βαθύτερα στο εντερικό τοίχωμα, γεγονός που εξηγεί γιατί σε ορισμένους ασθενείς δημιουργούνται στενώσεις, αποστήματα ή συρίγγια.

Μορφές της νόσου Crohn

Φλεγμονώδης μορφή

Κυριαρχεί η ενεργός φλεγμονή του εντερικού τοιχώματος, χωρίς να έχουν αναπτυχθεί σημαντικές στενώσεις ή συρίγγια. Η θεραπεία είναι κατά κύριο λόγο φαρμακευτική.

Στενωτική μορφή

Η χρόνια φλεγμονή και η ουλοποίηση του εντέρου μπορεί να προκαλέσουν στένωση του αυλού και δυσκολία στη δίοδο του εντερικού περιεχομένου. Ανάλογα με το είδος και την έκταση της στένωσης, εξετάζεται ενδοσκοπική ή χειρουργική αντιμετώπιση.

Διεισδυτική ή συριγγώδης μορφή

Η φλεγμονή επεκτείνεται βαθύτερα και ενδέχεται να δημιουργήσει συρίγγια μεταξύ διαφορετικών τμημάτων του εντέρου ή προς άλλα όργανα, καθώς και ενδοκοιλιακά αποστήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις συχνά χρειάζεται συνδυασμός φαρμακευτικής, επεμβατικής και χειρουργικής θεραπείας.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη θέση και τη βαρύτητα της φλεγμονής. Τα συχνότερα είναι:

επίμονη ή επαναλαμβανόμενη διάρροια
κοιλιακό άλγος και κράμπες
απώλεια βάρους
μειωμένη όρεξη
κόπωση
πυρετός σε περιόδους ενεργού φλεγμονής
ναυτία ή έμετοι
αναιμία

Η νόσος Crohn δεν επηρεάζει μόνο το έντερο. Σε ορισμένους ασθενείς συνοδεύεται και από εξωεντερικές εκδηλώσεις, οι οποίες μπορεί να αφορούν τις αρθρώσεις, το δέρμα ή τα μάτια.

Σε περίπτωση στένωσης του εντέρου μπορεί να εμφανιστούν έντονο κοιλιακό άλγος, διάταση και έμετοι, ενώ η εμφάνιση πυρετού μαζί με επίμονο πόνο ενδέχεται να σχετίζεται με απόστημα ή άλλη επιπλοκή και χρειάζεται άμεση αξιολόγηση.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία της νόσου Crohn δεν είναι γνωστή. Η σημερινή αντίληψη είναι ότι η νόσος προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικής προδιάθεσης, διαταραγμένης ανοσολογικής απόκρισης, περιβαλλοντικών παραγόντων και του εντερικού μικροβιώματος.

Το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης το κάπνισμα, το οποίο όχι μόνο σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Crohn αλλά αποτελεί και δυσμενή παράγοντα για την εξέλιξη και τη μετεγχειρητική υποτροπή της νόσου.

Δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια συγκεκριμένη τροφή προκαλεί τη νόσο Crohn. Η διατροφή, ωστόσο, προσαρμόζεται συχνά στις ανάγκες του ασθενούς, ιδιαίτερα σε περιόδους ενεργού νόσου, στενώσεων ή διατροφικών ελλείψεων.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό εξετάσεων

Η διάγνωση της νόσου Crohn δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση. Προκύπτει από τη συνεκτίμηση του ιστορικού και της κλινικής εικόνας με τα ευρήματα από εργαστηριακές, ενδοσκοπικές, απεικονιστικές και ιστολογικές εξετάσεις.

Ο έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως:

εξετάσεις αίματος, για αναιμία, φλεγμονή και διατροφικές ελλείψεις
εξετάσεις κοπράνων, μεταξύ άλλων για τον αποκλεισμό λοιμώξεων και την εκτίμηση της εντερικής φλεγμονής
κολονοσκόπηση με είσοδο στον τελικό ειλεό και λήψη βιοψιών
μαγνητική ή αξονική εντερογραφία, για την εκτίμηση του λεπτού εντέρου, στενώσεων, συριγγίων ή αποστημάτων

Η καλπροτεκτίνη κοπράνων χρησιμοποιείται συχνά ως μη επεμβατικός δείκτης εντερικής φλεγμονής και βοηθά τόσο στη διάγνωση όσο και στην παρακολούθηση της δραστηριότητας της νόσου.

Σε περιεδρική νόσο, η μαγνητική τομογραφία πυέλου έχει ιδιαίτερη σημασία για την ακριβή χαρτογράφηση συριγγίων και αποστημάτων πριν από τον θεραπευτικό σχεδιασμό.

Αντιμετώπιση

Στόχος είναι ο έλεγχος της φλεγμονής και η διατήρηση της ύφεσης

Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με τη θέση και την έκταση της νόσου, τη βαρύτητα της φλεγμονής, προηγούμενες θεραπείες, την παρουσία στενώσεων ή συριγγίων και τον κίνδυνο εξέλιξης.

Σε ενεργό νόσο χρησιμοποιούνται φάρμακα για την επίτευξη ύφεσης, ενώ στη συνέχεια η θεραπεία στοχεύει στη διατήρησή της και στην πρόληψη νέας εντερικής βλάβης. Ανάλογα με την περίπτωση χρησιμοποιούνται βραχυχρόνια κορτικοστεροειδή, ανοσοτροποποιητικές θεραπείες, βιολογικοί παράγοντες και νεότερες στοχευμένες θεραπείες. Τα κορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της φλεγμονής σε περιόδους ενεργού νόσου, αλλά δεν ενδείκνυνται για μακροχρόνια θεραπεία διατήρησης της ύφεσης.

Η σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση δεν βασίζεται μόνο στην υποχώρηση των συμπτωμάτων. Η δραστηριότητα της νόσου παρακολουθείται και αντικειμενικά, με βιοδείκτες, απεικονιστικές εξετάσεις και ενδοσκόπηση, ώστε να περιορίζεται η χρόνια φλεγμονή και ο κίνδυνος επιπλοκών.

Πότε χρειάζεται χειρουργική θεραπεία;

Η χειρουργική επέμβαση δεν θεραπεύει οριστικά τη νόσο Crohn, καθώς η φλεγμονή μπορεί να επανεμφανιστεί σε άλλο ή γειτονικό τμήμα του πεπτικού. Έχει όμως πολύ σημαντικό ρόλο όταν υπάρχουν επιπλοκές ή όταν η νόσος δεν ελέγχεται επαρκώς με τη φαρμακευτική θεραπεία.

Η χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπως:

συμπτωματικής στένωσης ή εντερικής απόφραξης
συριγγίων
ενδοκοιλιακού αποστήματος που δεν ελέγχεται επαρκώς με παροχέτευση και φαρμακευτική αγωγή
διάτρησης
σημαντικής αιμορραγίας
επίμονης ενεργού νόσου παρά την κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία
δυσπλασίας ή καρκίνου

Όταν υπάρχει ενδοκοιλιακό απόστημα, προτεραιότητα έχει ο έλεγχος της λοίμωξης με αντιβιοτικά και, όταν είναι εφικτό, η διαδερμική παροχέτευση πριν από την προγραμματισμένη επέμβαση.

Χειρουργική θεραπεία / τεχνικές

Η βασική αρχή είναι η διατήρηση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μήκους υγιούς εντέρου

Σε αντίθεση με την ογκολογική χειρουργική, όπου ο στόχος είναι μια συγκεκριμένη εκτομή με ογκολογικά όρια, στη νόσο Crohn αποφεύγεται η αφαίρεση μεγαλύτερου τμήματος εντέρου από όσο είναι απαραίτητο. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ένας ασθενής ενδέχεται να χρειαστεί περισσότερες από μία επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Ειλεοτυφλική ή τμηματική εκτομή

Όταν η νόσος αφορά ένα περιορισμένο τμήμα του λεπτού εντέρου ή την ειλεοτυφλική περιοχή, αφαιρείται το πάσχον τμήμα και τα υγιή άκρα του εντέρου επανασυνδέονται.

Πλαστική στενώσεων – Strictureplasty

Σε επιλεγμένες στενώσεις του λεπτού εντέρου, η στένωση διευρύνεται χειρουργικά χωρίς να αφαιρεθεί το συγκεκριμένο τμήμα του εντέρου. Η τεχνική αυτή συμβάλλει στη διατήρηση του συνολικού μήκους του λεπτού εντέρου.

Χειρουργική παχέος εντέρου

Όταν η νόσος αφορά το παχύ έντερο, το είδος της επέμβασης εξαρτάται από την έκταση της προσβολής. Σε εντοπισμένη νόσο εξετάζεται τμηματική κολεκτομή, ενώ εκτεταμένη ή ιδιαίτερα σοβαρή νόσος ενδέχεται να απαιτήσει μεγαλύτερη εκτομή.

Περιεδρική νόσος

Στα περιεδρικά αποστήματα προέχει η χειρουργική παροχέτευση. Τα σύνθετα περιεδρικά συρίγγια αντιμετωπίζονται συνήθως με συνδυασμό χειρουργικής και φαρμακευτικής θεραπείας και σε αρκετές περιπτώσεις χρησιμοποιείται seton για την παροχέτευση του συριγγίου.

Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, η λαπαροσκοπική προσπέλαση αποτελεί την προτιμώμενη πρώτη επιλογή για τις κοιλιακές επεμβάσεις στη νόσο Crohn.

Μετά την επέμβαση / αποκατάσταση

Η κινητοποίηση και η επανέναρξη της διατροφής γίνονται σταδιακά, ανάλογα με το είδος της επέμβασης και την πορεία της ανάρρωσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση της διατροφής του ασθενούς, καθώς η ενεργός νόσος Crohn συχνά συνοδεύεται από απώλεια βάρους και διατροφικές ελλείψεις.

Η αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος του εντέρου δεν σημαίνει ότι η νόσος έχει θεραπευτεί οριστικά. Μετά την επέμβαση αξιολογείται ο κίνδυνος υποτροπής και, ανάλογα με την περίπτωση, σχεδιάζεται η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή. Η μετεγχειρητική παρακολούθηση περιλαμβάνει συνήθως ενδοσκοπικό έλεγχο μέσα στους πρώτους 6–12 μήνες, ώστε τυχόν υποτροπή να εντοπιστεί έγκαιρα, ακόμη και πριν εμφανιστούν συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζεται κάθε ασθενής με Crohn χειρουργείο;

Όχι. Η βασική αντιμετώπιση είναι φαρμακευτική. Χειρουργική επέμβαση χρειάζεται όταν εμφανίζονται συγκεκριμένες επιπλοκές, όπως στενώσεις, απόφραξη, συρίγγια ή αποστήματα, ή όταν η νόσος παραμένει ενεργή παρά την κατάλληλη θεραπεία.

Αν αφαιρεθεί το πάσχον τμήμα του εντέρου, μπορεί να επιστρέψει η νόσος;

Ναι. Η επέμβαση αφαιρεί την περιοχή που προκαλεί το συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά η νόσος Crohn μπορεί να υποτροπιάσει, συχνά κοντά στο σημείο της προηγούμενης επέμβασης. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται οργανωμένη μετεγχειρητική παρακολούθηση.

Τι είναι το συρίγγιο στη νόσο Crohn;

Το συρίγγιο είναι μια μη φυσιολογική επικοινωνία που δημιουργείται μεταξύ δύο επιφανειών ή οργάνων εξαιτίας της βαθύτερης φλεγμονής. Στη νόσο Crohn εμφανίζεται μεταξύ τμημάτων του εντέρου, προς άλλα όργανα ή στην περιπρωκτική περιοχή. Η θεραπεία εξαρτάται από τη θέση και την πολυπλοκότητά του και συχνά απαιτεί συνεργασία γαστρεντερολόγου και χειρουργού.

Πρέπει να ακολουθώ συγκεκριμένη δίαιτα;

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη διατροφή που να είναι κατάλληλη για όλους τους ασθενείς με νόσο Crohn, ούτε έχει αποδειχθεί ότι κάποια συγκεκριμένη τροφή προκαλεί τη νόσο. Οι διατροφικές συστάσεις προσαρμόζονται ανάλογα με τη δραστηριότητα της νόσου, την παρουσία στενώσεων, το ιστορικό προηγούμενων επεμβάσεων και τις ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες κάθε ασθενούς.

Το κάπνισμα επηρεάζει τη νόσο Crohn;

Ναι. Το κάπνισμα συνδέεται με τη νόσο Crohn και αποτελεί σημαντικό τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου. Σε ασθενείς που έχουν χειρουργηθεί σχετίζεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο μετεγχειρητικής υποτροπής.

Επικοινωνήστε μαζί μας

Για πληροφορίες σχετικά με παθήσεις, επεμβάσεις ή για τον προγραμματισμό της επίσκεψής σας, επικοινωνήστε με το ιατρείο.

Τηλέφωνο επικοινωνίας

6973343185

E-mail