Καρκίνος Δωδεκαδακτύλου

Ο καρκίνος του δωδεκαδακτύλου είναι μια σπάνια κακοήθεια του πεπτικού, η οποία μπορεί να προκαλέσει απόφραξη, αιμορραγία ή ίκτερο ανάλογα με τη θέση και την έκτασή της.

Τι είναι ο καρκίνος του δωδεκαδακτύλου;

Το δωδεκαδάκτυλο είναι το πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου και βρίσκεται αμέσως μετά το στομάχι. Έχει στενή ανατομική σχέση με το πάγκρεας και τα χοληφόρα και σε αυτό καταλήγουν ο κοινός χοληδόχος πόρος και ο παγκρεατικός πόρος.

Ο συχνότερος κακοήθης όγκος που ξεκινά από τον βλεννογόνο του δωδεκαδακτύλου είναι το αδενοκαρκίνωμα. Προέρχεται από τα αδενικά κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό του εντέρου και μπορεί, καθώς εξελίσσεται, να διηθήσει βαθύτερα στρώματα του τοιχώματος, γειτονικά όργανα ή λεμφαδένες. Τα αδενοκαρκινώματα του λεπτού εντέρου είναι σπάνια, αλλά μεγάλο ποσοστό τους εντοπίζεται στο δωδεκαδάκτυλο.

Η θέση του όγκου έχει ιδιαίτερη σημασία

Εγγύς δωδεκαδάκτυλο

Οι όγκοι που βρίσκονται κοντά στην έξοδο του στομάχου μπορεί να προκαλέσουν πόνο, δυσκολία στην προώθηση της τροφής ή σταδιακή απόφραξη.

Δεύτερη μοίρα δωδεκαδακτύλου

Βρίσκεται σε στενή σχέση με την κεφαλή του παγκρέατος και το σημείο όπου εκβάλλουν τα χοληφόρα. Οι όγκοι αυτής της περιοχής συχνά απαιτούν παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή (Whipple) για πλήρη ογκολογική αφαίρεση.

Άπω δωδεκαδάκτυλο

Σε επιλεγμένους όγκους της τρίτης ή τέταρτης μοίρας, που βρίσκονται μακριά από την κεφαλή του παγκρέατος και τη θηλή του Vater, μπορεί να είναι δυνατή η τμηματική εκτομή του δωδεκαδακτύλου με αφαίρεση των αντίστοιχων λεμφαδένων. Η επιλογή εξαρτάται από την ακριβή θέση και από το αν μπορούν να εξασφαλιστούν ασφαλή ογκολογικά όρια.

Η ακριβής θέση του όγκου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το είδος της επέμβασης. Ένας όγκος κοντά στο πάγκρεας και τα χοληφόρα αντιμετωπίζεται διαφορετικά από έναν όγκο που βρίσκεται στο πιο απομακρυσμένο τμήμα του δωδεκαδακτύλου.

Συμπτώματα

Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του δωδεκαδακτύλου μπορεί να προκαλεί ήπια ή μη ειδικά συμπτώματα, γι’ αυτό η διάγνωση μερικές φορές καθυστερεί.

Συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι:

πόνος ή ενόχληση στο άνω μέρος της κοιλιάς
ναυτία και έμετοι
αίσθημα πληρότητας μετά το φαγητό
ανεξήγητη απώλεια βάρους
μειωμένη όρεξη
κόπωση και αδυναμία
αναιμία λόγω χρόνιας απώλειας αίματος
μαύρα κόπρανα λόγω αιμορραγίας
συμπτώματα απόφραξης καθώς στενεύει ο αυλός του εντέρου
ίκτερος, όταν ένας όγκος βρίσκεται σε θέση που εμποδίζει την αποχέτευση της χολής

Πότε χρειάζεται πιο άμεση διερεύνηση;

Αν οι έμετοι επιμένουν, εμφανιστούν μαύρα κόπρανα ή άλλη ένδειξη αιμορραγίας, σημαντική απώλεια βάρους, έντονη αδυναμία ή ίκτερος, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο, αλλά χρειάζεται να εντοπιστεί η αιτία τους.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αιτία που να εξηγεί την εμφάνιση του καρκίνου του δωδεκαδακτύλου.

Ιδιαίτερη σημασία όμως έχουν ορισμένες κληρονομικές παθήσεις. Η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση (FAP) αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης αδενωμάτων και καρκίνου στο δωδεκαδάκτυλο. Αυξημένος κίνδυνος υπάρχει επίσης σε σύνδρομο Lynch, Peutz–Jeghers και MUTYH-associated polyposis.

Για το αδενοκαρκίνωμα του λεπτού εντέρου συνολικά έχουν επίσης συσχετιστεί:

η κοιλιοκάκη
η νόσος Crohn, αν και οι σχετιζόμενοι όγκοι εντοπίζονται συχνότερα στον ειλεό
προηγούμενο ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου
το κάπνισμα
πιθανώς ορισμένοι διατροφικοί και μεταβολικοί παράγοντες

Σε ασθενείς με FAP, το δωδεκαδάκτυλο αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό σημείο παρακολούθησης. Για αυτό τα άτομα με κληρονομικά σύνδρομα υψηλού κινδύνου ακολουθούν διαφορετικό πρόγραμμα ενδοσκοπικού ελέγχου από τον γενικό πληθυσμό.

Διάγνωση

Η γαστροσκόπηση με βιοψία αποτελεί βασικό βήμα στη διάγνωση

Γαστροσκόπηση

Με τη γαστροσκόπηση εξετάζονται ο οισοφάγος, το στομάχι και το δωδεκαδάκτυλο.

Αν εντοπιστεί ύποπτη βλάβη, λαμβάνονται βιοψίες, ώστε να εξεταστεί ο ιστός στο μικροσκόπιο και να τεθεί η οριστική διάγνωση.

Αξονική τομογραφία

Μετά την ιστολογική διάγνωση χρειάζεται σταδιοποίηση.

Η αξονική τομογραφία θώρακος, κοιλίας και πυέλου βοηθά να αξιολογηθούν:

η τοπική έκταση του όγκου
η σχέση του με το πάγκρεας και άλλα γειτονικά όργανα
οι λεμφαδένες
η παρουσία πιθανών απομακρυσμένων μεταστάσεων

Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα

Σε όγκους που βρίσκονται κοντά στην περιοχή του παγκρέατος ή της θηλής του Vater, το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS) μπορεί να δώσει πρόσθετες πληροφορίες για το βάθος της βλάβης και τη σχέση της με τις γειτονικές δομές.

MRI / MRCP

Όταν υπάρχει ίκτερος ή αμφιβολία για τη σχέση του όγκου με τα χοληφόρα και την παγκρεατοχολική περιοχή, η μαγνητική τομογραφία και η MRCP μπορούν να βοηθήσουν στον ακριβέστερο ανατομικό σχεδιασμό.

Ιστολογικός και μοριακός έλεγχος

Η ιστολογική εξέταση καθορίζει τον ακριβή τύπο του όγκου.

Σήμερα έχει σημασία και ο έλεγχος του συστήματος MMR/MSI, τόσο επειδή μπορεί να υποδηλώνει κληρονομικό σύνδρομο Lynch όσο και επειδή έχει θεραπευτικές συνέπειες σε προχωρημένη νόσο.

Αντιμετώπιση

Ο θεραπευτικός σχεδιασμός εξαρτάται κυρίως από τη θέση και την έκταση του όγκου, τη σχέση του με το πάγκρεας και τα χοληφόρα, τη συμμετοχή των λεμφαδένων, την παρουσία μεταστάσεων και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Στην εντοπισμένη νόσο, η θεραπεία βασίζεται κυρίως στη χειρουργική αφαίρεση του όγκου μαζί με τους αντίστοιχους λεμφαδένες. Το είδος της επέμβασης καθορίζεται από το σημείο του δωδεκαδακτύλου στο οποίο βρίσκεται η βλάβη και από το αν μπορεί να επιτευχθεί πλήρης ογκολογική αφαίρεση.

Όταν η νόσος δεν είναι εξαιρέσιμη κατά τη διάγνωση ή υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις, η θεραπεία βασίζεται κυρίως στη συστηματική αγωγή. Σε ορισμένες περιπτώσεις τοπικά προχωρημένης νόσου μπορεί να προηγηθεί χημειοθεραπεία, με επανεκτίμηση στη συνέχεια της δυνατότητας χειρουργικής αφαίρεσης.

Χειρουργική θεραπεία

Παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή — επέμβαση Whipple

Για όγκους που βρίσκονται στη δεύτερη μοίρα του δωδεκαδακτύλου και σε στενή σχέση με την κεφαλή του παγκρέατος, τα χοληφόρα και τη θηλή του Vater, η συνηθέστερη ογκολογική επέμβαση είναι η παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή (Whipple).

Κατά την επέμβαση αφαιρούνται το δωδεκαδάκτυλο, η κεφαλή του παγκρέατος, τμήμα του χοληδόχου πόρου, η χοληδόχος κύστη και οι αντίστοιχοι λεμφαδένες. Ανάλογα με την τεχνική, μπορεί να αφαιρεθεί και τμήμα του στομάχου. Στη συνέχεια αποκαθίσταται η συνέχεια του πεπτικού και η παροχέτευση των χοληφόρων και του παγκρέατος.

Τμηματική εκτομή δωδεκαδακτύλου

Σε επιλεγμένους όγκους που βρίσκονται σε πιο απομακρυσμένο τμήμα του δωδεκαδακτύλου και δεν εμπλέκουν την παγκρεατοχολική περιοχή, μπορεί να πραγματοποιηθεί τμηματική εκτομή.

Αφαιρείται το τμήμα του δωδεκαδακτύλου που περιέχει τον όγκο, μαζί με επαρκή χειρουργικά όρια και τους αντίστοιχους λεμφαδένες, και στη συνέχεια αποκαθίσταται η συνέχεια του εντέρου.

Η θέση του όγκου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το είδος της επέμβασης. Οι βλάβες κοντά στην κεφαλή του παγκρέατος και τα χοληφόρα συνήθως απαιτούν επέμβαση Whipple, ενώ σε επιλεγμένους πιο απομακρυσμένους όγκους μπορεί να είναι δυνατή μια πιο περιορισμένη τμηματική εκτομή.

Ανοιχτή, λαπαροσκοπική ή ρομποτική επέμβαση;

Σε επιλεγμένους ασθενείς και σε κέντρα με την κατάλληλη εμπειρία, ορισμένες επεμβάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν και με ελάχιστα επεμβατική προσέγγιση.

Η επιλογή της τεχνικής εξαρτάται από τη θέση και την έκταση του όγκου, το είδος της επέμβασης που απαιτείται και την εμπειρία της χειρουργικής ομάδας. Σε κάθε περίπτωση, προτεραιότητα παραμένει η πλήρης ογκολογική αφαίρεση με ασφαλή χειρουργικά όρια και επαρκή λεμφαδενικό καθαρισμό.

Μετά την επέμβαση / αποκατάσταση

Η πορεία της ανάρρωσης εξαρτάται κυρίως από το είδος της επέμβασης.

Μετά από τμηματική εκτομή, η λειτουργία του πεπτικού επανέρχεται σταδιακά και η σίτιση προχωρά ανάλογα με την ανοχή του ασθενούς.

Μετά από επέμβαση Whipple, η αποκατάσταση είναι πιο απαιτητική. Η κινητοποίηση ξεκινά νωρίς, ενώ η διατροφή επανέρχεται προοδευτικά. Παρακολουθούνται στενά η λειτουργία του παγκρέατος, η πέψη και η θρέψη και, σε ορισμένους ασθενείς, μπορεί να χρειαστεί χορήγηση παγκρεατικών ενζύμων με τα γεύματα.

Τι δείχνει η ιστολογική εξέταση;

Μετά την επέμβαση, το αφαιρεθέν παρασκεύασμα εξετάζεται λεπτομερώς. Η ιστολογική εξέταση δείχνει:

πόσο βαθιά έχει επεκταθεί ο όγκος
αν τα χειρουργικά όρια είναι ελεύθερα νόσου
πόσοι λεμφαδένες αφαιρέθηκαν
αν υπάρχει συμμετοχή λεμφαδένων

Με βάση αυτά τα ευρήματα καθορίζεται το τελικό παθολογοανατομικό στάδιο και αποφασίζεται αν χρειάζεται συμπληρωματική ογκολογική θεραπεία.

Χρειάζεται χημειοθεραπεία μετά το χειρουργείο;

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς την ίδια μετεγχειρητική θεραπεία.

Σε νόσο με θετικούς λεμφαδένες — στάδιο III — συνιστάται επικουρική χημειοθεραπεία. Στο στάδιο II, η απόφαση εξαρτάται από το MSI/MMR και από χαρακτηριστικά που αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπής, όπως όγκος Τ4, θετικά ή πολύ κοντινά χειρουργικά όρια ή ανεπαρκής αριθμός λεμφαδένων στην ιστολογική εξέταση.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο ο καρκίνος του δωδεκαδακτύλου;

Όταν η νόσος είναι εντοπισμένη και μπορεί να αφαιρεθεί ογκολογικά με ασφάλεια, η χειρουργική θεραπεία αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης. Αν όμως υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις ή η τοπική επέκταση δεν επιτρέπει ασφαλή αφαίρεση, η θεραπεία βασίζεται κυρίως στη συστηματική αγωγή.

Γιατί σε ορισμένους ασθενείς χρειάζεται επέμβαση Whipple;

Η επέμβαση Whipple χρειάζεται κυρίως όταν ο όγκος βρίσκεται στη δεύτερη μοίρα του δωδεκαδακτύλου, πολύ κοντά στην κεφαλή του παγκρέατος, στα χοληφόρα και στη θηλή του Vater. Σε πιο απομακρυσμένους όγκους μπορεί, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, να γίνει πιο περιορισμένη τμηματική εκτομή.

Χρειάζεται χημειοθεραπεία μετά την επέμβαση;

Όχι σε όλους τους ασθενείς. Η απόφαση εξαρτάται από το τελικό στάδιο, τη συμμετοχή των λεμφαδένων, τα χειρουργικά όρια και άλλα ιστολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου.

Υπάρχει προληπτικός έλεγχος;

Δεν υπάρχει καθιερωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος για τον γενικό πληθυσμό. Ειδική ενδοσκοπική παρακολούθηση χρειάζεται όμως σε άτομα με ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα υψηλού κινδύνου, όπως η FAP.

Ποια είναι η πρόγνωση;

Η πρόγνωση εξαρτάται κυρίως από το στάδιο στο οποίο διαγιγνώσκεται η νόσος, τη δυνατότητα πλήρους χειρουργικής αφαίρεσης, τη συμμετοχή των λεμφαδένων και τα χαρακτηριστικά του όγκου.

Επικοινωνήστε μαζί μας

Για πληροφορίες σχετικά με παθήσεις, επεμβάσεις ή για τον προγραμματισμό της επίσκεψής σας, επικοινωνήστε με το ιατρείο.

Τηλέφωνο επικοινωνίας

6973343185

E-mail