Καρκίνος Ήπατος – Ηπατοκυτταρικό Καρκίνωμα

Τι είναι ο καρκίνος του ήπατος;

Το ήπαρ είναι ένα από τα μεγαλύτερα όργανα του σώματος και συμμετέχει σε πολλές ζωτικές λειτουργίες: στον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών, στην παραγωγή χολής και πρωτεϊνών, στην αποθήκευση ενέργειας και στην απομάκρυνση ουσιών από το αίμα.

Ο συχνότερος πρωτοπαθής καρκίνος του ήπατος είναι το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα (Hepatocellular Carcinoma – HCC), το οποίο ξεκινά από τα ηπατοκύτταρα. Πολύ συχνά εμφανίζεται σε ασθενείς με χρόνια ηπατική βλάβη ή κίρρωση, γεγονός που κάνει τη θεραπευτική απόφαση πιο σύνθετη: δεν αρκεί να αξιολογηθεί ο όγκος, αλλά χρειάζεται να εκτιμηθεί και πόσο καλά λειτουργεί το υπόλοιπο ήπαρ.

---

---

Πρωτοπαθής καρκίνος ή μεταστάσεις στο ήπαρ;

---

Συμπτώματα

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Για αυτό, σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, η συστηματική παρακολούθηση έχει ιδιαίτερη σημασία.

Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• ανεξήγητη απώλεια βάρους
• μειωμένη όρεξη
• γρήγορο κορεσμό μετά από μικρή ποσότητα τροφής
• πόνο ή βάρος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς
• ναυτία ή εμέτους
• αίσθημα διόγκωσης κάτω από τις δεξιές πλευρές
• πρήξιμο ή συσσώρευση υγρού στην κοιλιά
• ίκτερο
• κνησμό
• έντονη κόπωση ή αδυναμία

Σε ασθενείς που έχουν ήδη χρόνια ηπατική νόσο ή κίρρωση, μια ανεξήγητη επιδείνωση της γενικής κατάστασης ή της ηπατικής λειτουργίας μπορεί επίσης να οδηγήσει στη διάγνωση.

---

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα συνδέεται στενά με τη χρόνια βλάβη του ήπατος.

Ο κίνδυνος αυξάνεται κυρίως σε ασθενείς με:

• κίρρωση, ανεξάρτητα από την αιτία της
• χρόνια λοίμωξη από ηπατίτιδα Β
• χρόνια ηπατίτιδα C
• μακροχρόνια και σημαντική κατανάλωση αλκοόλ
• μεταβολική δυσλειτουργία και λιπώδη νόσο του ήπατος
• κληρονομική αιμοχρωμάτωση και ορισμένες άλλες σπανιότερες παθήσεις
• αυξημένο σωματικό βάρος και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
• κάπνισμα

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η χρόνια ηπατίτιδα Β μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο HCC ακόμη και χωρίς να έχει προηγηθεί κίρρωση.

---

Παρακολούθηση ατόμων υψηλού κινδύνου

Για συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου — ιδιαίτερα ασθενείς με κίρρωση και επιλεγμένους ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα Β — συνιστάται τακτική παρακολούθηση για την έγκαιρη ανίχνευση HCC.

Συνήθως πραγματοποιείται υπερηχογράφημα ήπατος ανά έξι μήνες, με ή χωρίς μέτρηση AFP, ανάλογα με το προφίλ κινδύνου και τις εφαρμοζόμενες κατευθυντήριες οδηγίες. Δεν υπάρχει αντίστοιχος προσυμπτωματικός έλεγχος για τον γενικό πληθυσμό.

---

Διάγνωση

Στο ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα η διάγνωση δεν απαιτεί πάντοτε βιοψία

Η διερεύνηση περιλαμβάνει απεικονιστικές εξετάσεις, εργαστηριακό έλεγχο και αξιολόγηση της λειτουργίας του ήπατος.

Υπερηχογράφημα

Το υπερηχογράφημα χρησιμοποιείται συχνά για την παρακολούθηση ασθενών υψηλού κινδύνου και μπορεί να εντοπίσει έναν νέο όζο στο ήπαρ.

Όταν διαπιστωθεί ύποπτη βλάβη, χρειάζεται πιο εξειδικευμένος απεικονιστικός έλεγχος.

Πολυφασική αξονική ή μαγνητική τομογραφία

Η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία με σκιαγραφικό εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η βλάβη προσλαμβάνει και αποβάλλει το σκιαγραφικό στις διαφορετικές φάσεις της εξέτασης.

Σε ασθενείς με κίρρωση ή άλλο κατάλληλο προφίλ υψηλού κινδύνου, ένα HCC μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να έχει τόσο χαρακτηριστική εικόνα ώστε η διάγνωση να τεθεί χωρίς προηγούμενη βιοψία.

AFP

Η άλφα-φετοπρωτεΐνη (AFP) είναι ένας δείκτης που μπορεί να αυξηθεί σε ορισμένους ασθενείς με HCC.

Δεν αποτελεί όμως διαγνωστικό τεστ από μόνη της. Αρκετοί ασθενείς με πρώιμο καρκίνο έχουν φυσιολογική AFP, ενώ αυξημένες τιμές μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες παθήσεις του ήπατος.

Πότε χρειάζεται βιοψία;

Βιοψία χρειάζεται όταν η απεικόνιση δεν είναι χαρακτηριστική ή όταν η διάγνωση δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με ασφάλεια με άλλο τρόπο.

Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής μπορεί να είναι υποψήφιος για χειρουργική επέμβαση ή μεταμόσχευση.

---

Δεν σταδιοποιούμε μόνο τον καρκίνο

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο της συγκεκριμένης σελίδας:

Στο HCC χρειάζεται να αξιολογηθεί ταυτόχρονα και η λειτουργία του ήπατος.

Ο αριθμός και το μέγεθος των όγκων, η σχέση τους με τα αγγεία, η παρουσία νόσου έξω από το ήπαρ, η ύπαρξη κίρρωσης και πυλαίας υπέρτασης και η συνολική κατάσταση του ασθενούς επηρεάζουν από κοινού τη θεραπευτική απόφαση.

---

Αντιμετώπιση

Η ίδια διάγνωση δεν οδηγεί στην ίδια θεραπεία για όλους

Στον καρκίνο του ήπατος ο θεραπευτικός σχεδιασμός γίνεται ιδανικά από διεπιστημονική ομάδα, επειδή χρειάζεται να συνδυαστούν η ογκολογική έκταση της νόσου με τη λειτουργία του ήπατος και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Στην πρώιμη νόσο υπάρχουν τρεις βασικές θεραπευτικές επιλογές με δυνατότητα μακροχρόνιου ελέγχου ή ίασης: χειρουργική εκτομή, μεταμόσχευση ήπατος και τοπική καταστροφή του όγκου (ablation).

Τοπικές θεραπείες

Σε μικρούς όγκους που δεν είναι κατάλληλοι για χειρουργική εκτομή, χρησιμοποιούνται τεχνικές θερμικής καταστροφής, κυρίως:

• ραδιοσυχνότητες (RFA),
• μικροκύματα (MWA).

Η τεχνική εφαρμόζεται με λεπτή βελόνα που τοποθετείται μέσα στον όγκο υπό απεικονιστική καθοδήγηση και τον καταστρέφει με θερμότητα. Έχει ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα σε μικρές βλάβες, ιδίως έως περίπου 3 cm.

Ενδαρτηριακές θεραπείες

Όταν υπάρχουν περισσότεροι όγκοι μέσα στο ήπαρ αλλά η νόσος δεν είναι κατάλληλη για χειρουργική θεραπεία ή ablation, μπορούν να χρησιμοποιηθούν θεραπείες μέσω της ηπατικής αρτηρίας, όπως εμβολισμός ή χημειοεμβολισμός (TACE).

Οι θεραπείες αυτές περιορίζουν την αιμάτωση του όγκου και, στην περίπτωση της TACE, χορηγούν ταυτόχρονα χημειοθεραπευτικό φάρμακο τοπικά.

Συστηματική θεραπεία

Στην προχωρημένη νόσο ή όταν οι τοπικές θεραπείες δεν είναι κατάλληλες, χρησιμοποιούνται σύγχρονες ανοσοθεραπείες και στοχευμένες θεραπείες, συχνά σε συνδυασμούς.

Η συστηματική θεραπεία του HCC έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια και η επιλογή του κατάλληλου σχήματος εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη λειτουργία του ήπατος, τον κίνδυνο αιμορραγίας και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

---

Χειρουργική θεραπεία

Μερική ηπατεκτομή

Η ηπατεκτομή περιλαμβάνει την αφαίρεση του τμήματος του ήπατος που περιέχει τον όγκο, μαζί με επαρκές όριο υγιούς ιστού.

Επιλέγεται κυρίως σε ασθενείς με εντοπισμένη νόσο, όταν υπάρχει επαρκής λειτουργική εφεδρεία ώστε το τμήμα του ήπατος που θα παραμείνει να μπορεί να υποστηρίξει με ασφάλεια τις ανάγκες του οργανισμού.

Το ήπαρ έχει δυνατότητα αναγέννησης

Μετά την αφαίρεση ενός τμήματός του, το υπόλοιπο ήπαρ έχει σημαντική ικανότητα να αυξήσει ξανά τον λειτουργικό του όγκο.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να αφαιρεθεί οποιοδήποτε ποσοστό του οργάνου. Πριν από μια μεγάλη ηπατεκτομή υπολογίζεται προσεκτικά πόσο λειτουργικό ήπαρ θα παραμείνει, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει κίρρωση ή άλλη χρόνια ηπατική βλάβη.

Ανοιχτή, λαπαροσκοπική ή ρομποτική ηπατεκτομή

Σε επιλεγμένους ασθενείς, ανάλογα με τη θέση και την έκταση του όγκου, η ηπατική εκτομή μπορεί να πραγματοποιηθεί λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά.

Οι νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες αναγνωρίζουν διευρυμένο ρόλο στις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όταν εφαρμόζονται από ομάδες με την κατάλληλη εμπειρία. Η επιλογή της προσπέλασης γίνεται όμως με πρώτο κριτήριο την ογκολογικά ασφαλή αφαίρεση και τη διατήρηση επαρκούς λειτουργικού ήπατος.

---

Μεταμόσχευση ήπατος

Σε επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμο HCC και σημαντική υποκείμενη ηπατική νόσο, η μεταμόσχευση ήπατος αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική θεραπευτική επιλογή.

Το πλεονέκτημά της είναι ότι αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τον καρκίνο και το πάσχον ήπαρ, μειώνοντας και τον κίνδυνο να εμφανιστεί νέος HCC στο έδαφος της ίδιας χρόνιας ηπατικής νόσου.

Η καταλληλότητα για μεταμόσχευση εξαρτάται από τον αριθμό και το μέγεθος των όγκων, την παρουσία αγγειακής διήθησης ή εξωηπατικής νόσου, τη λειτουργία του ήπατος και άλλα κλινικά χαρακτηριστικά.

---

Μετά την επέμβαση / αποκατάσταση

Μετά από ηπατεκτομή, η κινητοποίηση και η επανέναρξη της διατροφής γίνονται σταδιακά. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη λειτουργία του ήπατος και στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών επιπλοκών, όπως αιμορραγία, λοίμωξη ή διαφυγή χολής.

Η έκταση της επέμβασης και η κατάσταση του ήπατος πριν από το χειρουργείο επηρεάζουν σημαντικά την ταχύτητα της ανάρρωσης.

Μετά την αφαίρεση του όγκου, η ιστολογική εξέταση δίνει πληροφορίες για το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά του HCC, τα χειρουργικά όρια και τυχόν αγγειακή διήθηση.

Η μακροχρόνια παρακολούθηση είναι απαραίτητη, καθώς το HCC έχει σημαντικό κίνδυνο υποτροπής, είτε ως επανεμφάνιση της αρχικής νόσου είτε ως ανάπτυξη νέου όγκου στο υπόλοιπο χρονίως πάσχον ήπαρ.

Μετά από μεταμόσχευση, η παρακολούθηση είναι διαφορετική και περιλαμβάνει δια βίου ανοσοκατασταλτική αγωγή και εξειδικευμένο μεταμοσχευτικό follow-up.

---

Συχνές ερωτήσεις