Το αυξημένο ασβέστιο στο αίμα συχνά εντοπίζεται τυχαία, στο πλαίσιο ενός συνηθισμένου εργαστηριακού ελέγχου. Μπορεί μάλιστα ο ασθενής να μην έχει κανένα σύμπτωμα.
Όταν όμως η αύξηση επιμένει, χρειάζεται διερεύνηση.
Μία από τις συχνότερες αιτίες είναι ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός, κατά τον οποίο ένας ή περισσότεροι παραθυρεοειδείς αδένες παράγουν μεγαλύτερη ποσότητα παραθορμόνης (PTH) από τη φυσιολογική. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται το ασβέστιο στο αίμα και, αν η κατάσταση παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, να επηρεάζονται κυρίως τα οστά και οι νεφροί.
Ποιος είναι ο ρόλος των παραθυρεοειδών;
Οι παραθυρεοειδείς είναι συνήθως τέσσερις μικροί αδένες που βρίσκονται πίσω από τον θυρεοειδή. Παρά τη στενή ανατομική τους σχέση, η λειτουργία τους είναι διαφορετική.
Μέσω της παραθορμόνης (PTH) ρυθμίζουν τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα.
Όταν το ασβέστιο μειώνεται, αυξάνεται η έκκριση PTH, ώστε να αποκατασταθούν τα φυσιολογικά επίπεδα. Αντίθετα, όταν το ασβέστιο είναι ήδη αυξημένο, η παραγωγή της PTH φυσιολογικά θα πρέπει να περιορίζεται.
Γι’ αυτό, όταν βρίσκουμε αυξημένο ασβέστιο μαζί με αυξημένη PTH — ή με PTH που δεν έχει μειωθεί όσο θα αναμενόταν — εξετάζουμε το ενδεχόμενο πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.
Το αυξημένο ασβέστιο οφείλεται πάντα στους παραθυρεοειδείς;
Η υπερασβεστιαιμία μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες, όπως ορισμένα φάρμακα, υπερβολική λήψη ασβεστίου ή βιταμίνης D, ορισμένες κακοήθειες και άλλες, σπανιότερες παθήσεις.
Για τον λόγο αυτό, μία μεμονωμένη αυξημένη τιμή ασβεστίου δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση.
Συνήθως η μέτρηση επαναλαμβάνεται και αξιολογείται σε συνδυασμό με την PTH, την αλβουμίνη, τη νεφρική λειτουργία, τη βιταμίνη D και, όταν χρειάζεται, επιπλέον εργαστηριακό έλεγχο.
Στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, το χαρακτηριστικό εύρημα είναι η επίμονη αύξηση του ασβεστίου σε συνδυασμό με αυξημένη ή μη επαρκώς κατασταλμένη PTH.
Τι σημαίνει ότι η PTH είναι «φυσιολογική», αλλά όχι όσο θα έπρεπε;
Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση.
Μπορεί η PTH να βρίσκεται μέσα στα όρια αναφοράς του εργαστηρίου και παρ’ όλα αυτά να μην θεωρείται φυσιολογική για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
Αν το ασβέστιο είναι αυξημένο, ο οργανισμός φυσιολογικά θα πρέπει να μειώσει αισθητά την παραγωγή PTH. Επομένως, μια τιμή PTH που παραμένει στα φυσιολογικά όρια, ενώ το ασβέστιο είναι υψηλό, μπορεί να θεωρηθεί ακατάλληλα υψηλή για το συγκεκριμένο επίπεδο ασβεστίου και να κατευθύνει τη διερεύνηση προς τον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό.
Γιατί μπορεί να υπερλειτουργεί ένας παραθυρεοειδής;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός οφείλεται σε καλοήθες αδένωμα ενός παραθυρεοειδούς αδένα.
Σπανιότερα, υπερλειτουργούν περισσότεροι αδένες λόγω υπερπλασίας. Ο καρκίνος των παραθυρεοειδών είναι πολύ σπάνιος.
Επομένως, η διάγνωση πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού δεν σημαίνει ότι υπάρχει κακοήθεια.
Μπορεί να μην υπάρχουν καθόλου συμπτώματα;
Ναι. Μάλιστα, σήμερα αρκετές περιπτώσεις διαγιγνώσκονται πριν εμφανιστούν εμφανή συμπτώματα, ακριβώς επειδή το αυξημένο ασβέστιο εντοπίζεται σε έναν τυχαίο εργαστηριακό έλεγχο.
Όταν υπάρχουν ενοχλήματα, μπορεί να είναι αρκετά γενικά, όπως:
- κόπωση
- μυϊκή αδυναμία
- πόνος στα οστά ή στις αρθρώσεις
- δυσκοιλιότητα
- αυξημένη δίψα και συχνουρία
- δυσκολία στη συγκέντρωση
Σε πιο έντονη υπερασβεστιαιμία μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, έμετοι ή διαταραχές της νοητικής κατάστασης.
Η απουσία συμπτωμάτων, όμως, δεν αποκλείει την επίδραση της νόσου στα οστά ή στους νεφρούς.
Γιατί ελέγχουμε ιδιαίτερα τα οστά και τους νεφρούς;
Η παραθορμόνη συμβάλλει στην αύξηση του ασβεστίου στο αίμα, μεταξύ άλλων και μέσω της απελευθέρωσής του από τα οστά.
Όταν η PTH παραμένει αυξημένη για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να μειωθεί η οστική πυκνότητα και να αυξηθεί ο κίνδυνος οστεοπόρωσης και καταγμάτων.
Παράλληλα, η αυξημένη ποσότητα ασβεστίου που αποβάλλεται μέσω των νεφρών μπορεί να οδηγήσει σε λιθίαση του ουροποιητικού.
Γι’ αυτό, όταν επιβεβαιωθεί πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός, ο έλεγχος συνήθως περιλαμβάνει:
- μέτρηση οστικής πυκνότητας
- έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας
- μέτρηση ασβεστίου στα ούρα 24ώρου
- όταν υπάρχει ένδειξη, απεικονιστικό έλεγχο των νεφρών για λίθους ή νεφρασβέστωση
Χρειάζεται υπέρηχος ή σπινθηρογράφημα για να τεθεί η διάγνωση;
Η διάγνωση του πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού γίνεται κυρίως με τις εξετάσεις αίματος και τον βιοχημικό έλεγχο.
Ο υπέρηχος τραχήλου, το σπινθηρογράφημα με sestamibi ή η 4D αξονική τομογραφία έχουν διαφορετικό ρόλο: χρησιμοποιούνται για να εντοπιστεί ποιος παραθυρεοειδής αδένας υπερλειτουργεί, όταν έχει ήδη αποφασιστεί ότι υπάρχει ένδειξη χειρουργικής θεραπείας.
Επομένως, ένα υπερηχογράφημα στο οποίο δεν φαίνεται παθολογικός παραθυρεοειδής δεν αποκλείει τον υπερπαραθυρεοειδισμό.
Χρειάζονται όλοι οι ασθενείς χειρουργείο;
Η παραθυρεοειδεκτομή αποτελεί τη μόνη οριστική θεραπεία του πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού, όμως η ανάγκη για επέμβαση αξιολογείται ξεχωριστά σε κάθε ασθενή.
Η χειρουργική θεραπεία συστήνεται ιδιαίτερα όταν υπάρχουν:
- συμπτώματα ή επιπλοκές της νόσου
- νεφρολιθίαση ή νεφρασβέστωση
- οστεοπόρωση ή κάταγμα
- σημαντικά αυξημένο ασβέστιο
- επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας
- αυξημένη αποβολή ασβεστίου στα ούρα
- νεαρότερη ηλικία
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να συζητηθεί επέμβαση ακόμη και αν δεν πληρούνται όλα τα παραπάνω κριτήρια, ανάλογα με τη συνολική εικόνα και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Και αν δεν χρειάζεται επέμβαση;
Όταν η νόσος είναι ήπια και δεν υπάρχουν ενδείξεις χειρουργικής θεραπείας, μπορεί να επιλεγεί συστηματική παρακολούθηση.
Αυτό σημαίνει ότι ελέγχονται σε τακτά διαστήματα το ασβέστιο, η νεφρική λειτουργία, η βιταμίνη D και η οστική πυκνότητα. Αν υπάρχει ένδειξη, παρακολουθούνται επίσης το ασβέστιο των ούρων και οι νεφροί.
Αν στην πορεία εμφανιστεί λίθος στον νεφρό, κάταγμα, σημαντική μείωση της οστικής πυκνότητας, επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας ή μεγαλύτερη αύξηση του ασβεστίου, η ανάγκη για χειρουργική θεραπεία επανεκτιμάται.
Τι περιλαμβάνει η επέμβαση;
Όταν έχει εντοπιστεί ένας παθολογικός παραθυρεοειδής, μπορεί να γίνει στοχευμένη παραθυρεοειδεκτομή, με αφαίρεση του συγκεκριμένου αδένα μέσω μικρής τομής στον τράχηλο.
Αν υπάρχει υποψία ότι πάσχουν περισσότεροι παραθυρεοειδείς, μπορεί να χρειαστεί διερεύνηση και των τεσσάρων αδένων.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μετράται και η PTH κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι η αφαίρεση του υπερλειτουργικού αδένα έχει οδηγήσει στην αναμενόμενη πτώση της ορμόνης.
Το αυξημένο ασβέστιο χρειάζεται εξήγηση
Μια μικρή αύξηση του ασβεστίου μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα.
Όταν όμως το εύρημα επαναλαμβάνεται, έχει σημασία να διερευνηθεί η αιτία του.
Αν διαγνωστεί πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός, ο έλεγχος δεν σταματά στις τιμές του ασβεστίου και της PTH. Χρειάζεται να εκτιμηθεί αν η νόσος έχει ήδη επηρεάσει τα οστά ή τους νεφρούς και αν υπάρχει ένδειξη για χειρουργική θεραπεία.
Συμπέρασμα
Το αυξημένο ασβέστιο στο αίμα δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει πάθηση των παραθυρεοειδών. Όταν όμως επιμένει, χρειάζεται να διερευνηθεί.
Ο συνδυασμός υψηλού ασβεστίου με αυξημένη ή μη επαρκώς κατασταλμένη PTH μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.
Η απόφαση για παρακολούθηση ή χειρουργική αντιμετώπιση βασίζεται στη συνολική εικόνα του ασθενούς: στις εργαστηριακές τιμές, στην κατάσταση των οστών και των νεφρών, στην ηλικία και στην παρουσία επιπλοκών.